• Makalalar
  • Siz öz hak-hukuklaryňyzy bilýäňizmi?

Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.

LUKMAN ÝALŇYŞLYGY

  • Hyzmatdaşymyz
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.33 (6 Ses)

lukman yalnyslyklary

 

Salam Saglyk redaksiýasy,

Bejergide göýberen ýalňyşlyklary üçin lukman nähili jogapkärçilik çekýär?

Okyjy

Dowamy

  • 1320 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.40 (5 Ses)

dekret1. Biziň kanunçylygymyzda dekret nähili kesgitlenilýär?

Işleýän göwreli aýallara çaga dogumyndan öň we soň belli bir wagtyň dowamynda işden galmaga berilýän rugsada dekret ýa-da göwrelilik rugsady diýilýär.

Türkmenistanyň Zähmet Kodeksiniň 96-njy maddasyna laýyklykda, dekrede çykmak we dekret puluny almak düzgünleri ýörite ygtyýarly organ bolan, Türkmenistanyň Zähmet we Ilaty Durmuş Taýdan Goramak Minstrliginiň Türkmenistanyň Saglygy Goraýyş we Derman Senagaty Ministrligi, Türkmenistanyň Maliýe we Ykdysadyýet Ministrligi, hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler Arkalaşyklarynyň Milli Merkezi bilen ylalaşygy esasynda tassyklanylandyr.

Dowamy

  • 1792 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 5.00 (6 Ses)

caga zorluk 1

Hukukçy Maýagözel Baýramowanyň Saglygyň soraglaryna beren jogaplary

Biziň jemgyýetimizde çagalara garşy zorlugyň esasy sebäpleri

Çagalara garşy öýdäki zorluk, gynansakda, köp maşgala täsir edýän pajygadyr. Öýdäki zorluk maşgaladaky zorluk diýip hem atlandyrylýar. Çagalar ýygy-ýygydan ene-atalarynyň fiziki täsirlerine duçar bolýarlar. Olara urulmak we jezalandyrylmagyň beýleki görnüşleri degişlidir. Biziň jemgyýetimizde zorlamalar diňe bir däl, eýsem dürli derejedäki we medeniýetdäki maşgalalarda bolup geçýär.

Birleşen Milletler Guramasynyň Çaga Hukuklary Konwensiýasyna we 2014-nji ýylda ýurdumyzda kabul edilen "Çaganyň hukuklarynyň döwlet kepillikleri hakynda" kanunyna görä, çaga 18 ýaşyna ýetmedik adamdyr.

Dowamy

  • 2347 gezek okalan

Wajyp meseleler... Wajyp soraglar...

  • Lukman
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.28 (18 Ses)

abort caklendirmeler 17072018

Yagdaý

2016-njy ýylyň awgust aýyndan başlap Türkmenistanda aýallara diňe göwreliligiň 5 hepdesine çenli mini abortlary geçirmek rugsat berilýär. Eger aýal göwreliligini 5-12 hepde aralygynda togtatmak isleýän bolsa, ony diňe lukmançylyk ýa-da sosial görkezmeleri (adamsynyň ölümi, tussagda bolmagy) boýunça, ýörite lukmançylyk toparynyň rugsat bermegi bilen amala aşyryp bolýar. Mundan öň aýallara lukmançylyk görkezmeleri bolmazdan, 12 hepdä çenli göwreliligini togtatmaga rugsat berlipdi. Lukmanlaryň we zenanlaryň bellemegine görä, lukmançylyk toparlary ýaly böwetleriň döredilmegi, korrupsiýanyň we parahorlugyň ösmegi üçin oňaýly şertleri döredýär.

Aýdyşlaryna görä, Aşgabatda uly möhletlerde abort etdirmek kynçylykly bolsa-da, welaýatlarda lukmanlar bilen gepleşip bolýarmyş. Lukmanlaryň hem temmi berlip, işden çykarylýan ýagdaýlarynyň bardygy barada maglumatlar bar.

Lukmanlaryň köpüsi bu ýagdaýdan göwreliligiň netijesini "ösmedik göwrelilik" diýip üýtgedip çykýarlar. Uly möhletlerde geçirilýän abortlar şu kesel kesgidi bilen geçirilýär.

Ýene myş-myşlarmy?

Biz hem şu ýagdaýlaryň myş-myşlar ýygyndysynda bolup galmagyna ynanasymyz gelýär. Gynansakda mediada, sosial ulgamlarynda şeýle mesele gozgalanak. Eger okyjylarda goşmaça, ýa-da şu ýazylanlary dellilendirýän, ýa-da çapraz gelýän maglumatlar, faktlar, tejribeler bolsa biz olary okyjylar bilen paýlaşmana taýýardyrys. Bu mesele babatda Saglygy Goraýyş ministriliginiň düşündirişine we pikirlerine minnetdar bolarys.

OKYJA ÝAGDAÝY SELJERMÄNE KÖMEK BERJEK MAGLUMATLAR

1-4 hepde göwrelidigini bilýan aýallar känmi?

5 hepde bolmaka göwreliligini bilýan zenanlaryň sany ujypsyzdyr. Aýallaryň aglaba bölegi aýbaşynyň gelmezligine şübhelenip ýa-da oňa garaşyp göwreliligiň 5-6 hepdelerinde ýagdaýlaryny bilip galýarlar. Gynansakda, ýurdumyzda aborta degişli hiç hili statistiki maglumatlar, hasabatlar elýeter däl.

Bütindunýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSSG) näme diýýär?

Önelgelilik saglygyna, lukmançylyk taýdan dogry maglumatlary alyp bilmek, jemgyýetde olaryň elýeterli bolmagy her zenanyň hukugydyr.

1992-nji ýylda BSSG (WHO-eng, ВОЗ-rus.) guramasyna agza bolan Türkmenistan halkara kepilnamalaryň birnäçesine eýe.

Ol hukuk anyk nämelerden ybarat?

Her zenanyň:

↪ Erkin we jogäpkärçilikli şekilde haçan we näçe çaga edinmegini basyşsyz, diskriminasiýasyz, zorluksyz öz islegine görä saýlap almagyna;

↪ Göwreliligi anyklaýan testleriň elýeter bolmagyna;

↪ Islenilmedik, meýilleşdirmedik göwreliligiň öňüni almagyna;

↪ Göwreliligiň öňüni alyş serişdelerniňi nireden we nähili alynşyny bilmäge (munuň içine prezerwatiw hem girýär);

↪ Howpsuz, kanunlaşdyrylan abortyň nirede, nähili geçirilşi we onuň bahasy barada habardar bolmaga;

↪ Kanuna görä, ýazgyda abort etdirmekde göwreliligiň möhleti babatda kanun-kadalary görüp, alyp, okap bilmäge;

↪ Abortyň howpsuz operasiýadygyndan habardar bolup, onuň gaýraüzülmeleriniň göwreliligi möhletiniň ulalmagy bilen artýandygyndan doly habarly bolmaga;

↪ Çaga düşen ýagdaýynda, howply şertlerde abort geçirilen ýagdaýynda, tizden-tiz lukmançylyk kömegini almaga we şeýle lukmançylyk hyzmatlarynyň nireden almalydygyndan habardar bolmagyna hukugy bardyr.

Abortyň öňüni alyp bolýarmy?

Döwrebap jynsy terbiýe, ýetginjeklere we ýaş adamlara niýetlenilen maşgalany meýilleşdirmek babatdaky bilim, abort baradaky bilim, kanunlaşdyrylan abort ýaly çäreler abortyň öňüni almakda uly netije berýär.

Howply abort näme?

Howply abort – "Islenilmedik göwreliligi togtatmak üçin geçirilýän prosedurany lukmançylyk işgäriniň ýeterlik derejede ukybynyň bolmazlygynda ýa-da arassaçylyk taýdan lukmançylyk talaplaryny berjay edilmezliginde geçirilýän abort". Howply abort çynlakaý gaýraüzülmelere getirip, aýalyň maýyp galmagyna we ölümine eltip bilýär.

Abortyň kanunlar, düzgünler bilen çäklendirilmegi nähili hadysalara getirip bilýär?

Jemgyýetde abortyň elýeter bolmagy we jynslaryň arasyndaky deňsizligiň, zyýanly däp-dessurlar we dini düşünjeler bilen arabaglanşygy bolýar. Aborta çäklendirmäniň girizilmegi jemgyýetde deňsizligiň döremegine goşant goşýar. BSGG-nyň bellemegine we geçiren barlaglaryna görä, abortyň rugsat edilen we rugsat edilmeýän ýurtlary deňeşdirilende, abort etdirmegi ýüregine düwen aýalyň aborty etdirmek ähtimallygy deň bolup gaýlar. Abortyň çäklendirilmegi abort etdirýan aýallaryň sanyna täsir edenok.

Çäklendirmeler gurply maşgaladan bolan aýallara mümkinçlik açyp (pul bilen çözüp bolýär), garyp gatlaklardan bolan aýal-gyzlary howply ýagdaýlara, bikanun geçirilýän abortlara mejbur edýär, olaryň ölümine getirip bilýär. "Aborty göwreliligiň haýsy möhletinde geçirilmegini çäklendirýän kanunlar we syýasatlar kanunda bellenilýän möhletden geçen göwreli aýallaryň saglygyna howp salýar. Şeýle çäklendirmeler, kanunlar käbir aýallary howply ýerlerden abort gözlemäne mejbur edýär, özlerini lukmançylyk gözegçiliksiz mizoprostol, howply usullary, serişdeleri ulanmana mejbur edýär. Ýa-da başga ýurtlara gidip abort etdirmäge (gymmat we göwreliligiň möhletini uzaldýar) mejbur edip, sosial deňsizligiň ösmegine goşant goşýar". (BSSG, Göwreliligiň möhletine bolan çäklendirmeler – sah. 93, 4.2.7)

BSGG lukmançylyk toparlaryndan rugsat almak ýaly talaplara nähili garaýar?

Abort etidirmek üçin başga bir lukmanlardan ýa-da olaryň bir toparyndan (lukmanlaryň komissiýasy) rugsat talap etmek howply abortlara amatly şertleri döredip, aýal-gyzlaryň saglygyna howp salýar, olaryň hukuklaryny bozýar. (BSSG, Howpsuz aborta bolan kanuny, administratiw päsgelçilikler – sah. 94, 4.2.2)

Aborty kanuny çäreler bilen çäklendirmelerden başga-da, aýal-gyzlaryň howpsuz ýagdaýda abort etdirmek päsgelçiliklerine abortyň bahasy, maşgalada goldawyň bolmazlygy, sosial taýdan goragsyzlyk, lukmanlaryň şahsy negatiw garaýyşlary we pes lukmançylyk hyzmatlary ýaly päsgelçilikleri mysal getirip bolar. Durmuşa çykmadyk göwreli bolan gyzlar has kyn ýagdaýda galýarlar. Dünýäde ähli howply şertlerde geçirilýän abortlaryň 14%-i 20 ýaşdan ýaş bolan gyzlaryň arasynda geçirilýär.

BSGG-nyň kadalaryna we agza ýurtlaryna edýän tekliplerine görä howpsuz abort nähili usullardan ybarat?

Iki esasy usul ulanylýar.

Dermanlar bilen geçirilýän abort – Mizoprostol we Mifepriston dermanlaryň kömegi bilen göwreliligiň 6-7 hepdesine çenli, lukmanyň gözegçiliginde geçirilýär. 2005-nji ýylda BSGG-sy Mifepriston we Mizoprostol dermanlaryny tassyklap, öz hasabatyna goşdy.

Hirurgiki abort – göwreliligiň 12 hepdesine çenli lukman tarapyndan geçirilýär. Mini-abort (wakuum-aspirasiýa – 4-5 hepdä çenli) iň howpsuz usul hasaplanýar.

Giňişleýin maglumatlar:

1. WHO Safe abortion: technical and policy guidance for health systems, 2012

2. ВОЗ: Безопасный аборт: рекомендации для систем здравохранения по вопросам политики и практики, 2012

3. ВОЗ Туркменистан

  • 3629 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 5.00 (8 Ses)

masgala zorlugy

Rus dilinde ýazylan makalanyň terjimesi: Как защититься от семейного насилия: советы юриста

Meniň hukuklarym nähili we men maşgalamda yzygiderli zorluga duçar bolsam nähili hereket etmeli? Sizden maşgala zorlugyndan gutulmagyň ýollaryny paýlaşmagyňyzy haýyş edýärin.

Zenan hukuklary Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň esasy kanuny hem-de beýleki kanun çykaryjy aktlar tarapyndan goralýar. Zenanyň we erkegiň hak-hukuklary we olardan peýdalanmak mümkinçilikleri deňdir. Ol hak-hukuklary goraýan kanunyň bozulan ýagdaýynda degişli adam kanuna görä jogapkärçilik çekýär. Döwlet her bir raýatyň öňünde jogapkärli we onuň erkin ösmegini üpjün etmäge, onuň erkinligini, abraýyny, mertebesini, eldegirmesizligini, we şahsyýetiň esasy hak-hukuklaryny goramaga borçludyr.

Dowamy

  • 2005 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.30 (30 Ses)

Her ýylyň 3-nji dekabrynda dünýa birleşigi Maýyplaryň halkara gününi belleýär. Bu sene 1992-nji ýylda BMG-nyň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edildi. Maýyplar ýa-da mümkinçilikleri çäkli adamlar, ýer ýüzüniň her bir adamsy ýaly, kemsidilmäniň islendik görnüşinden goralmalydyr, deň mümkinçiliklere we hukuklara eýe bolmalydyr.

Adam öz durmuşynda biygtyýar garaşylmadyk agyr ahwalatlara duçar bolup, döwlet tarapyndan, şeýle hem jemgyýet tarapyndan ahlak we maddy goldawa mätäçlik duýup biler. Köplenç, esasan agyr durmuş ýagdaýlarynda, adam gönüden-göni öz daş-töweregindäki adamlaryň kömegine mätäç bolýar.

Dowamy

  • 3063 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.61 (46 Ses)

"...Bir gezek men saglyk öýünde maşgala lukmanyň kabul edişligine nobata garaşyp otyrkam, ýaramaz wakanyň şaýady boldum. Meniň pikirimçe, ol waka lukmanyň mertebesini peseldýän waka.

Bolup geçen zat şeýleräkdi: biziň maşgala lukmanymyzyň iş otagynyň gapysy birden zarply açyldy we ol ýerden gykylyklap, haýbat atyp bir aýal çykdy. Ol özüniň örän gowy tanyşlarynyň bardygyny, her hili ýagdaý bolsa hem tassyknamany hökman aljakdygyny, maşgala lukmanyň bolsa işden boşadyljakdygyny gygyryp aýdýardy.

Nobatym gelip iş otagyna girenimde, biziň maşgala lukmanymyzyň özüni ýitirip, aglap oturanyny gördüm. Men öz maşgala lukmanymyzy mähirli we päk ýürekli adam hökmünde tananymdan soň, biziň şeýle ýagdaýa duçar bolýan ak ýektaýly hünärmenlerimize ýürekden gynanýaryn. Galp netijeleri ýazyp bermekleri üçin olara zor salynýar, eger-de beýle etmekden ýüz döndürseler bolsa, özüne "men" diýip gaýşarýanlar olary kemsidýärler we göwünlerine degýärler.

Şunuň ýaly ýagdaýlarda näme etmeli? Biziň maşgala lukmanymyza kömek edip bolarmyka? Biziň gödeklige gaýtawul berip bilmedik maşgala lukmanymyz diňe bir gowy adam bolman, eýsem ol köp ýyl işläp tejribe toplan ýokary derejeli hünärmen".

Selbi

Dowamy

  • 3620 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.57 (35 Ses)

Bu eýýäm birinji gezek däldi. Urgulara çydap bilmän aglaýan Marala: "Näme üçin maňa durmuşa çykdyň? Meniň başga aýalym, çagalarym bar. Gözüm seni görmesin" diýip gaharly gygyrýan Myrada, hatda ejesi bilen kakasy hem garşylyk görkezmeýärdiler, garşylyk görkezjek hem bolmaýardylar. Myrat bilen Maralyň durmuş guranyna ýaňy bir ýyl bolupdy. Olaryň gyz bäbejigi hem doguldy. Emma bu bir ýyl Maral üçin dowzaha öwrüldi. Myrat ony günde diýen ýaly urýardy. "Äriň ikinji hudaýyňdyr" diýen düşünje bilen terbiýe alan Maral bolsa çydaýardy. Adamsynyň ony urýany barada hatda ene-atasyna hem aýtmaýardy. "Egerde Maralyň ejesi ony öýüne alyp gitmedik bolsa, bu öýden görgüliniň ölüsi çykardy" diýip, goňşulary habar berdiler.

Dowamy

  • 4665 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.52 (44 Ses)

Aýallara zulum edilmegine garşy göreşmegiň Halkara güni 1981-nji ýylyň 25-nji noýabrynda syýasy işjeň zenanlar tarapyndan bellenilip başlandy we 1999-njy ýylyň 17-nji dekabrynda Birleşen Milletler Guramasy (BMG) tarapyndan Halkara güni diýlip yglan edildi. Bu bellenilýän Halkara günüň dowamynda BMG-nyň Baş Assambleýasy halkara guramalara we hökümetlere degişli bolmadyk guramalara aýallara zulum edilmegine garşy göreş babatda iş çärelerini geçirmegi teklip etdi. Şeýle bolsa-da, käbir alymlaryň geçiren derňemeleriniň esasynda, dünýäde aýallara garşy zorluk edilmesi, maşgalada erkek bilen aýalyň arasyndaky deňsizlik, aýallary jynsy gatnaşyklara mejbur edýän zorluk, erkek oglanlar tarapyndan jynsy gatnaşyk etmek maksady bilen edilýän hereketler we kemsitmeler ýyllaryň geçmegi bilen käbir ýurtlarda kemelsede, käbir ýurtlarda artýar.

Dowamy

  • 6756 gezek okalan
1 1 1 1 1 Gyzyklylygy: 4.59 (32 Ses)

"...Meniň çagam syrkawlady. 5 ýaşly gyzymyň gyzgyny ýokarydy. Men näme etjegimi bilmän, maşgala lukmanyny çagyrmak üçin saglyk öýüne jaň etdim. Saglyk öýünden lukman çagyryşlaryň köplügi sebäpli, bu gün onuň baryp ýetişmejekdigini aýtdylar.

Çagany saglyk öýüne getirmeli boldy. Maşgala lukmany näsaglary kabul ediş wagtynda ýerinde ýokdy. Ýarawsyz çaga bilen lukmana garaşýan wagtymyzda, zalda tam süpüriji poly ýuwmak üçin birnäçe gezek aýagymyzy ýokary galdyrmagymyzy sorady.

Ahyrsoňy lukmanyň ýanyna bardyk, emma ony kosmetika serişdeleri has gyzyklandyrýardy (şol wagt onuň iş otagynda kosmetikany satýan aýal otyrdy). Kabul eden wagtynda ýarawsyz çaganyň biraz ynjyklyk edýändigi sebäpli lukman bize häli-şindi duýduryş berýärdi we çaga käýýeýärdi. Göwnüme bolmasa, lukmanyň bizden basymrak dynasy gelýärdimikä diýýärin, sebäbi bizi üns berip diňlemeýärdi, häli-şindi sözümizi bölýärdi. Lukman derman ýazyp bereninden soň biz öýe gaýdyp geldik.

Gije çaganyň özüni ýaramaz duýup başlandygy sebäpli biz "Tiz kömegi" çagyrmaly bolduk. Netijede, bizi öýken sowuklamasy, ýagny pnewmoniýa diýen kesel bilen hassahana iberdiler..."

Maral, 32 ýaş.

Dowamy

  • 5177 gezek okalan