Çeşme: UNEP/GRIDA

Aral deňziniň ýagdaýy barada gysgaça maglumat

Aral deňzi Gazagystanyň we Özbegistanyň territoriýasynda, Garagum we Gyzylgum çölleriniň aralygynda ýerleşýär. Gazagystan, Gyrgyzystan, Türkmenistan, we Özbegistan döwletleriniň ählisi Aral deňzi bilen araçäkleşýärler. Deňziň suwunyň derejesi 1960-njy ýyllarda peselip başlady. 1960-njy ýyldan häzirki güne çenli, Aral deňziniň tutýan meýdany 10 esse kiçeldi.

Aral deňziniň guramagynyň esasy sebäbi: Amy derýanyň we Syr derýanyň suwlarynyň köp böleginiň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ekin meýdanlaryny suwarmak üçin ulanylmagydyr. Munuň netijesinde, Araly suw bilen üpjün etmeli derýalaryň 100% suwlarynyň diňe 5.2%-i Arala baryp ýetýär. Aralyň guramagyna täsir eden ýene bir faktor hem demografiýadyr. 20-nji asyryň ikinji ýarymynda, Aral deňziniň sebitiniň ilaty güýçli depginde köpelip başlady. Eger laýyk çäreler görülmese, gelejekde hem, Merkezi Aziýanyň ilatynyň köpelmegi bilen, suwa bolan talap we suw ýetmezçiligi artar.

Adam bedeni üçin her derman del himiki madda bolup durýandyr. Şonuň üçin hem lukman size derman serişdesini bellände, onuň peýdaly we döräp biljek zyýanly taraplarynyň gatnaşygyny göz öňüne tutýar.

Eger siz lukman bolmasaňyz, onda ynamlylyk bilen özüňize kesel kesgidini goýup bilmersiňiz. Käbir ýagdaýlarda hatda hünärmene hem laborator barlaglardan geçirip, dogry bejeriş üçin lukmanlaryň toparynyň maslahatyny almak zerur bolýar. Özüňize özbaşdak ýa-da tanyşlaryňyzyň maslahat bermegi bilen derman saýlanyňyzda, peýdasyz, hatda zyýanly dermanlary almak töwekgelçiliginden gaça durup bilmersiňiz. Siz dermanhananyň işgäriniň kömegine bil baglaýan bolsaňyz, onda ýalňyşýarsyňyz. Farmasewt siziň ýagdaýyňyza doly baha berip bilmeýär we öz beren maslahatlarynyň netijesine jogap bermeýär.

Lancet žurnalynyň 2019-njy ýylda çykaran Keseliň Dünýä Salýan Agramy atly hasabatynda soňky 70 ýylyň dowamynda adamlaryň saglygynyň yzygiderli gowulaşandygy aýdylýar. Şeýle-de bolsa, global saglyga bütinleý täzeçe çemeleşmek zerurdyr.

Gowy habarlar: 2000-nji ýyldan 2019-njy ýyla çenli, täze dogulýan çagalaryň ömrüniň dowamlylygy 67.2 ýyldan 73.5 ýyla galdy. Şeýle-de, 5 ýaşdan kiçi çagalaryň ölümçiligi 9.6 milliondan 5 milliona düşdi.

Ulalýan kynçylyklar: Hasabat global saglygyň 21-nji asyrdaky ýagdaýy barada "ynjalyksyzlandyrýan soraglary" oýarýar. Ol soraglaryň içine garrap barýan ilat, ýokanç däl keseller, we beýleki kynçylyklar girýär.

Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugy 2021-2025 ýyllar üçin waksinalaryň we immunizasiýa serişdeleriniň satyn alnyşynyň maliýe serişdeleriniň öňki döwür bilen deňeşdirilende iki esse köpeldilendigini habar berýär.

"Türkmenistan Coca-Cola Bottlers Limited" (TCCB) kärhanasy ýurtda içgilerini öndürmegi 2017-njy ýylda bes edipdi we 2020-njy ýylyň iýul aýynda gaýtadan önümçilige başlady. Biz kärhananyň 2017-nji ýylda näme sebäpden ýapylandygy hakynda maglumat tapyp bilmedik. Ýöne kompaniýanyň metbugat sekretary ýapylmazdan öň beren interwýusynda "walýuta çalşygy meselesi sebäpli çig mal ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny" aýdypdy.

8-nji Sentýabr, Halkara Sowatlylyk Güni

Biz bu ýylky Sowatlylyk gününi saglyk sowatlylygyna bagyşlamagy makul bildik.

Saglyk sowatlylygy – bu adamyň esasy saglyk maglumatlaryny we hyzmatlaryny almaga, düşündirmäge we düşünmäge hem-de saglygyna degişli dogry kararlara gelmäge bolan ukybydyr.

Saglyk sowatlylygy güýçli adam özüniň we maşgalasynyň saglyk ýagdaýyna düşünýär; saglyga degişli maglumatdan akylly-başly netije çykaryp bilýär; saglygynyň aladasyny edýär; saglygy goraýyş ulgamlaryndan we subutnama esaslanýan lukmançylykdan (доказательная медицина) gowy baş çykarýar.

2020-nji ýylyň aprel aýynda arzuw.news habarlar gullugy ýurdumyzyň okuwçy sany 300-den geçýän orta mekdeplerinde mugallym-psiholog wezipesini döretmek meselesiniň gozgalandygy barada habar berdi. Bu habar bizi begendirdi we pikirlerimizi we maslahatlarymyzy paýlaşmaga höweslendirdi.

BSGG gurşuny ilat saglygyna uly howp salýan 10 himikatyň biri diýip yglan etdi. BMG-nyň Daşky Gurşaw Maksatnamasyna (UNEP) laýyklykda, şu güne çenli 73 ýurt boýagdaky gurşunyň düzümini kadalaşdyrýan kanunlary kabul etdi. Esasan hem çagalary we önelgelik ýaşyndaky aýallary gurşunyň zyýanlaryndan goramak möhümdir.

Gurşun himiýa we metallurgiýa senagatlarynda giňden ulanylýan metallaryň biridir. Ondan başga-da, gurşun boýaglarda, şaý-seplerde, çaga oýunjaklarynda, gap-gaçlarda we käbir kosmetik serişdelerde hem duş gelýär.

Awgust 12 – Bütindünýä Ýaşlar Güni

Okyjalarymyzyň köp böleginiň ýaşlardygy sebäpli, bu ýyl Bütindünýä Ýaşlar gününde ýaşlaryň işsizligi we ruhy saglygy meselesini gozgamagy makul bildik.

Ruhy saglyk – bu adama öz potensiýalyny görkezmäge, stresi ýeňip geçmäge, öndürijilikli zähmet çekmäge we jemgyýete peýdaly goşant goşmaga mümkinçilik berýän ruhy we sosial abadançylyk ýagdaýydyr. Adamyň durmuşynyň ähli bölegi onuň ruhy saglygyna täsir edip bilýär.